Zabytki

Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Restytuta w Rzeczniowie założona została w 1585 roku (księga wizytacji biskupich z 1602). Kościół konsekrowano w 1589, (dokument konsekracji z 1600 wystawiony przez biskupa krakowskiego Piotra Myszkowskiego). Do utworzonej parafii dołączono wsie Gryfów i Rawicz. Fundatorem kościoła był Jan Skarszewski, dziedzic Rzeczniowa. Parafia powstała w czasie reformacji. Po wprowadzeniu w Siennie kalwinizmu (przez wnuka, z bocznej linii Zbigniewa Oleśnickiego- J. Sienieńskiego), zaczęto dla potrzeb katolików budować w okolicznych wsiach kaplice.

Pierwszy kościół był drewniany, stał blisko 100 lat i prawdopodobnie uległ pożarowi. Po pożarze pod koniec XVII wieku, za czasów Króla Jana III Sobieskiego 1674-1696 zbudowano kościół murowany. Fundowany był przez Katarzynę Piotrowską Ginwiłł (1634-1709), żonę Hieronima Wierzbowskiego, a od 1668 r. żonę Stanisława Skarszewskiego (1602-1685) herbu Leszczyc zwanego również (Brog) właściciela Rzeczniowa. Tożsamość fundatorki ustaliła w 2011 roku Małgorzata Szot – Wróblewska. Informacja pochodzi z jej książki: Przez sztukę do wieczności – tożsamość Fundatorki kościoła w Rzeczniowie. Portret fundatorki opatrzony inskrypcją eksponowany jest w zakrystii kościoła nad wejściem.
Fot. Tadeusz Jakub Wróblewski

Kościół był wysoki z bardzo ostrym dachem. Istniała obawa, że fundamenty nie wytrzymają ciężaru ścian i dachu, dlatego w 1850 przebudowano ściany i spłaszczono dach, który uwieńczony został wieżyczką z sygnaturką. Przebudowa kościoła objęła również jego wnętrze. Gotycki sufit zastąpiono sufitem płaskim, co obiekt obniżyło, czyniąc go bardziej bliskim i przytulnym. W ciągu następnych lat wykonano prace uzupełniające. W 1904 ułożono posadzkę z kamienia tumlińskiego. W 1905 kościół został odmalowany przez Zdzisława Lenartowicza z Kielc. Nadano mu kształt krzyża, którego odnogami są: od południa kaplica patrona kościoła św. Restytuta, a od północy kaplica Matki Boskiej Bolesnej. Długość świątyni wynosi 29 m, szerokość 18,5 m (razem z kaplicami). Pod kościołem i kaplicami znajdują się groby. Obiekt jest oświetlony dużymi oknami.

Wielki ołtarz znajduje się we wschodniej stronie kościoła. Utrzymany jest w stylu barokowym, oparty na czterech pozłacanych kolumnach. W górnej części ołtarza znajduje się piękny obraz Matki Boskiej Niepokalanej w srebrnej sukience. Obraz był zasuwany przez zwierzchnie portrety św. Anny i św. Joachima, rodziców Maryi Panny (obecnie zdjęte). Po obu stronach ołtarza są umieszczeni dwaj aniołowie, trzymający symbole Matki Bożej.
Fot. Karolina Lachowicz


Tytuł kościoła św. Restytuta sięga XVII wieku. W maju 1685 roku z cmentarza Pontaniana w Rzymie przekazano relikwie św. Restytuta - biskupa Kartaginy (męczennika) dla hrabiego Stefana Grudzińskiego, ten z kolei przekazał je dla Katarzyny, wdowy po Stanisławie Skarszewskim - kasztelanie wojnickim, aby umieścić je w kościele w Rzeczniowie. W czerwcu 1843 roku złodzieje ukradli srebrną trumienkę z relikwiami tegoż świętego. Następnie hrabia Łubieński sprawił nową trumienkę na przechowanie relikwii. Obecnie trumienka z relikwiami znajduje się w kaplicy bocznej św. Restytuta.


Rzeczniów. Kościół parafialny. Malarz nieokreślony. Koniec XVII w. Obraz wotywny: Święty Restytut. Obraz z ołtarza w kaplicy św. Restytuta. Wizerunek świętego Restytuta w zbroi rzymskiej, zawieszony w przestworzach, z atrybutami męczeństwa: palmą i mieczem w dłoniach oraz atrybutami biskupa (mitrą, pastorałem) i żołnierza rzymskiego (hełm) umieszczonymi po bokach świętego. Nad głową świętego Restytuta cherubiny podtrzymują koronę męczeństwa, a pod jego stopami ukazana została scena rodzajowa z klęczącymi Donatorami. W scenie tej malarz zilustrował historię sprowadzenia relikwii świętego Restytuta do Rzeczniowa, co miało miejsce w czerwcu 1687 r. Na karawanie zaprzężonym w cztery konie okryte kirem, ukazany został srebrny owalny relikwiarz i trumna. Karawan podążający do małej malowniczej miejscowości ukazany został na tle pejzażu. W kancelarii parafialnej przechowywane są oryginalne dokumenty z XVII i XVIII w. dotyczące sprowadzenia relikwii. Interpretacja obrazu: Małgorzata Szot – Wróblewska. Fot. Tadeusz Jakub Wróblewski.

Prawdziwą ozdobą kościoła jest pomnik znajdujący się przy północnej ścianie kościoła z następującym napisem: Korduli Małachowskiej Wojewodzinie Krakowskiej Jana Lochockiego starosty Krzeszowskiego i Teresy z Czernych córce. Gdy po latach 53 życia, a po 34 małżeństwa w Rzeczniowie dnia 1 lipca Roku Pańskiego 1789 do wieczności zawołaną została. Mąż smutny ukochanej żonie kamień ten i ku pamiątce i ku wzbudzeniu westchnienia wiernych przechodzących postawić kazał.


Kolejni księża dbali nie tylko o życie duchowe swych parafian, ale również o ich kształcenie. Ks. Józef Nowakowski wraz z Jerzym Dobrzańskim (dziedzicem Rzeczniowa), utworzyli w 1806 r. fundusz na utrzymanie w szkole nauczyciela. Przy kościele istniał także pokaźny księgozbiór, zawierający głównie hsomilie i kazania, ale także dzieła klasyków łacińskich wydanych w XVII i XVIII w. Przy świątyni istniało Bractwo Niepokalanego Poczęcia Matki Bożej.

W rzeczniowskiej parafii obchodzone są cztery odpusty, ustanowione już w XVII w.: św. Restytuta (w niedzielę po św. Annie),Niepokalanego Poczęcia N.M. (8 grudnia),Narodzenia Matki Bożej (8 września),Matki Bożej Różańcowej (3 niedziela października).

Na cmentarzu kościelnym pośród wiekowych lip stoi kamienna figura z napisem: Na podziękowanie Bogu i Matce Boskiej Częstochowskiej, za cudowne przywrócenie wzroku córce, ten krzyż stawiają rodzice Stanisław i Marianna Balcerowscy 1906 roku. Dzwonnica z zegarem słonecznym, przez którą prowadzi wejście na cmentarz kościelny „zaprasza” parafian i gości. Dzwonnica ta pochodzi z I poł. XVII wieku. Jest murowana z cegły, tynkowana, czworoboczna, dwukondygnacyjna wysokości ok. 20 m, zakończona wypukłym dachem o barokowej sylwetce. Znajduje się na niej zegar słoneczny z datą 1749 r. Na piętrze umieszczone były trzy dzwony.

"Stanisław" – większy, wagi 702 kg ufundowany ze składek parafian w wysokości 5.482 zł. z napisem: Ten dzwon, oddany po wielkiej światowej wojnie dla Kościoła w Rzeczniowie za pontyfikatu Ojca św. Piusa XI za Ks. Biskupa Mariana Ryxa, za Ks. Prob. Stanisława Bryńskiego z dobrowolnych składek pobożnych parafian w roku 1927 "Stanisław".

"Antoni" – mniejszy, sprawiony przez małżonków Antoniego i Józefę Małków z Pawliczki, z napisem: Ten dzwon ufundowany przez Antoniego i Józefę małżonków Małków z Pawliczki w 1927 r. "Antoni".

"Zygmunt" – średni, przelany w 1906 r. ze starego, z napisem: Sit nomen Domini benedictum in Saecula a 1590 "Zygmunt".

W 1948 r. nowy dzwon ufundowali Franciszek i Tekla Pastuszka, drugi zaś parafia. Do obwodu ogrodzenia przykościelnego włączone są kostnica zbudowana na rzucie kwadratu oraz bramka na plebanię (dawniej była to tzw. kaplica grobowa) pochodzące z I poł. XVIII wieku.


Parafia pod wezwaniem Św. Mikołaja w Grabowcu. Kościół ufundowany w 1626 przez Mikołaja Skarszewskiego, kasztelana sandomierskiego, dziedzica Grabowca, Rzeczniowa, Rzeczniówka i Czerwonej - konsekrowany w 1629, a odnawiany między innymi w 1888 i w 1921. Usytuowano go na lekkim wzniesieniu, otoczono murem z wnękami od strony wewnętrznej oraz wmurowanymi w jego obręb, na osi kościoła, kostnicą od wschodu i dzwonnicą od zachodu. Kościół jest wczesnobarokowy, orientowany. Murowany z cegły, tynkowany. Nawa trzyprzęsłowa na rzucie prostokąta z węższym dwuprzęsłowym, prostokątnym prezbiterium o narożach wschodnich, zaokrąglonych; przy nim od północy kruchta, od południa zakrystia. Nawa i prezbiterium o sklepieniach żaglastych, oddzielonych parami gurtów; ściany podzielone na przęsła parami pilastrów podtrzymujących belkowanie. Kruchta i zakrystia sklepione krzyżowo. W zachodniej części nawy trójarkadowy chór muzyczny o falistej linii parapetów z XVIII wieku. Elewacje zewnętrzne rozczłonkowe parami pilastrów dźwigających profilowany gzyms, ożywione podziałami ramowo-płycinowymi. Okna zamknięte łukiem odcinkowym, w skromnych obramieniach. Fasada zachodnia trójdzielna o dwóch kondygnacjach, zwieńczona wolutowym szczytem z wazonami, zakończonym trójkątnie z datą 1626. Trzy portale kamienne z czasów budowy kościoła: dwa prostokątne, jeden zamknięty łukiem odcinkowym. Drzwi od zakrystii rokokowe, około połowy wieku XVIII. Dachy dwuspadowe ze starym wiązaniem storczykowym. W nowym ołtarzu głównym obrazy N. P. Marii w drewnianej sukience i Madonny z Dzieciątkiem oraz tabernakulum, w. XVIII. Prospekt organowy rokokowy z drugiej połowy XVIII w. Chrzcielnica kamienna datowana na początek wieku XVIII z rokokową pokrywą. Z XVIII wieku pochodzą również: osiem lichtarzy drewnianych, obrazy Matki Boskiej z św. Anną i Janem, w elewacji wschodniej kościoła, w niszy rzeźba kamienna. Dzwonnica jest zapewne współczesna kościołowi. Murowana z cegły, tynkowana, czworoboczna, dwukondygnacyjna, nakryta dachem czterospadowym, zakończonym latarnią z kopułką. Na narożach pilastry, ściany ożywione płycinami.


Początkowo parafia była niewielka, ponieważ dookoła były olbrzymie lasy, obejmowała zapewne Grabowiec, Rzechów i Wólkę. Żadnych dokumentów z jej początków nie ma z wyjątkiem erekcji kościoła. Parafia należała wtedy do dekanatu soleckiego, a w 1880 r. do dekanatu iłżeckiego. Po wykarczowaniu lasów powstały nowe wioski. Liczba wiernych znacznie wzrosła, np. w 1922 liczyła 2800 parafian. W roku 1911 należały następujące miejscowości: Aleksandrów, Borczuchy (obecnie Borcuchy) Grabowiec, Kalinów (obecnie Dubrawa), Rzechów Stary i Nowy, Wólka Stara i Nowa, Zawały, Margrabszczyzna, Franciszków, Kurzacze, Murowanka, Leśnictwo Ostrowieckie, Płatkowizna, Dębowe Pole.
Kościół pod wezwaniem NMP Matki Kościoła w Pasztowej Woli. Ze świątynią związana jest jedna z najciekawszych historii krainy, co najmniej kilku cudów. Cudem jest tenże kościół. Wśród parafian przebrzmiewa jego drugie imię- Świątynia dwóch nocy. Obiekt wznieśli parafianie w ciągu dwóch nocy listopadowych w 1973 roku. Idea wybudowania świątyni zrodziła się jeszcze przed II wojną światową. Dochodzenie do macierzystego kościoła w Iłży, szczególnie zimą, było zbyt uciążliwe. Początkowo zamiar zniweczyła wojna. Później komunizm zabraniał w ogóle wznoszenia kościołów. Zakaz ten zlekceważono. Obiekt przyciąga uwagę swoją prostotą. Piękny, niewielki, zbudowany z bali sosnowych, modrzewiowych i dębowych na fundamencie z cementowych pustaków. Wszystkie elementy zdobiące wnętrze świątyni wyrzeźbiono w stylu ludowym z drewna modrzewiowego i lipowego - dzieło prostych ludzi, parafian, którzy wspólnie pracowali na obecny wizerunek tego kościoła.
Fot. Karolina Lachowicz
 
Na uwagę zasługują ołtarze boczne modrzewiowe, poświęcone: jeden Matce Boskiej Częstochowskiej (dar rodziny Stanisławków z Płós), drugi – Św. Maksymilianowi M. Kolbe (dar p. Rzońców z Pasztowej Woli z 1976) oraz dzwon z napisem Pod Twoją obronę.

Ołtarz główny zawiera krucyfiks podarowany przez kościół w Iłży dla powstającej parafii w Pasztowej Woli, który był jednym z pierwszych symboli świadczącym o tym, że postawiony budynek jest Domem Bożym, gdy nic na zewnątrz na to nie wskazywało.

Kościół został poświęcony 26 grudnia 1973 przez J. E. Ks. Bp Piotra Gołębiowskiego. W latach 1974-1982 cały kościół rozbudowano i podniesiono o 1,5 metra (powstał, bowiem jako niski dom mieszkalny). Status prawny samodzielnej jednostki administracyjnej kościoła katolickiego parafia otrzymała dekretem, ks. Bp Edwarda Materskiego 1 maja 1982. Przez 12 lat od momentu wybudowania kościoła posługę duszpasterską pełnił ks. Jan Blicharz następnie Kazimierz Kapusta, Jan Seta a obecnie Marek Wójcik.