Miejsca Kultu i Pamięci

Krzyże przydrożne i kapliczki to pomniki sakralnej kultury, które są zarazem świadkami i pamiątką dziejów. Upamiętniają zdarzenia tragiczne i radosne, ważne dla społecznej świadomości lokalnych wspólnot. Wyrastały z religijnej tradycji okolicznych ludzi i są żywym świadectwem ich wiary.
Krajobraz gminy Rzeczniów jest nimi bogato ozdobiony.


Przy drodze z Rzeczniowa w kierunku Sienna stoi bardzo specyficzny krzyż dwuramienny. Pozostał się tylko jeden ale było ich w sumie trzy. Na krzyżu brak daty powstania.
Z krzyżem tym wiąże się ciekawa legenda: Trzy dwuramienne krzyże.
Kiedy ucichła bitwa rzeczniowska (6 maja) u Czachowskiego nastąpiło poruszenie. Powstańcy byli zmęczeni walką, ciągłe utarczki z moskalami dawały im się we znaki. "Bitwa rzeczniowska wywołała szemranie. Wielu Galicjanów zażądało urlopów, jakoż opuścili obóz Bartoli, Juliusz N.i inni.” Czachowski został w smutnym i opłakanym położeniu. Przez gościńce Grabowca i Rzeczniowa ciągnęli oberwani, głodni i zmęczeni powstańcy, którzy nie chcieli już walczyć. Byli i tacy, których trawiła choroba, gorączka. Do miejscowego przytułku trafił stary powstaniec, leżąc na posłaniu majaczył, wzywał swych bliskich. Nikt nie znał jego nazwiska, nie umiano też mu pomóc. Chory zmarł nad ranem. Nikt wtedy nie przypuszczał, że to będzie początek nieszczęścia dla tych okolic. Z tym powstańcem przywędrowała do Rzeczniowa zaraza cholery. Niestety śmierć zaczęła zbierać swoje żniwo. Umierały dzieci, dorośli też nie umieli oprzeć się chorobie. Zaraza brała żniwo wśród biednych nie oszczędzała też bogatych. Z mnogością zachorowań nie radzili sobie ludzie, nie pomagały żadne leki, przystawianie pijawek, krwawe bańki też nie skutkowały. Odgórne zarządzenia służb medycznych „nakazania pomieszczeń przy zamkniętych drzwiach i oknach, następnie wietrzenie takowych przez trzy dni”, wyściełanie pomieszczeń gałązkami drzew żywicznych- jodły, świerku, jałowca nie doprowadziły do zmniejszenia zgonów.
Ludzie zaczęli się gorliwie modlić. Ci, którzy pozostawali przy zdrowiu i mogli na chwilę choć opuścić swych bliskich zbierali się w Kaplicy św. Restytuta prosząc swego patrona o pomoc i odwrócenie zarazy. Do najbardziej gorliwych i nieustających w modlitwie należała mała dziewczynka. Straciła już braci, umarł też ojciec. Matka zaś leżała od kilku dni, walcząc z chorobą. Dziewczynka postanowiła spędzić noc na modlitwie i nocnym czuwaniu przed obrazem świętego, gdzie na zasuwie znajdowało się również Przemienienie Pańskie. Tak bardzo pragnęła, by ktoś pomógł wyrwać choć matkę ze szponów choroby. Znużona modlitwą zasnęła przed ołtarzem. Rano nie wiedziała, czy to jawa, czy też sen, ale coś kazało jej wyjawić księdzu swoje widzenie. Już tego ranka pozostający przy zdrowiu mężczyźni wykonali trzy dwuramienne krzyże. Postawiono je przy drogach w Rzeczniowie, na Jelankę i na Grechów. Wieczorem ruszyła pierwsza procesja, tak było przez cały czas, codziennie aż do momentu ustąpienia zarazy. Mówiono później, że ta prorocza wizja uratowała wiele istnień i na zawsze odpędziła tę okropną chorobę. Wiara tej małej dziewczynki, gorące modlitwy wszystkich mieszkańców sprawiły, że nie tylko choroba ustąpiła, ale również umocniła się wiara ludzi w Boga. O zdarzeniach tych pamiętają rzeczniowiacy po dzień dzisiejszy uczestnicząc w corocznej pielgrzymce dziękczynnej do Ciepielowa na odpust św. Rocha. Z trzech dwuramiennych krzyży, pozostał jeden, a na miejscu drugiego postawiono betonową kapliczkę.

Opowieść zgłoszona na konkurs Gawęda Regionalna GiPBP w Rzeczniowie przez /bea/, Rzeczniów 2003 r.

Oprócz tych w Rzeczniowie krzyż dwuramienny znajduje się we wsi Podkońce.
Ten krzyż świadczy o przejściu epidemii, która dotknęła mieszkańców  po I wojnie światowej. Znajduje się przy drodze na terenie posesji nr 60.
Mocno zniszczony, brak belek poprzecznych. Brak daty powstania.

W miejscowości Ciecierówka znajduje się krzyż kamienny: najstarszy w gminie, postawiony na czworościennym słupie kamiennym bez żadnych wnęk. Na stronie od ulicy znajduje się napis: Na pamiątkę Jubileuszu św. w M Wrześniu 1847r. własnym kosztem wystawili Jacenty Głowacki wraz z żoną swą Orszulą ten krzyż i proszą przechodzących o westchnienie do Boga /pisownia dosłowna/.
Mieszkańcy bądź rodzina dbają o ten krzyż. Jest on odmalowany na jasno niebieski kolor, litery są bardzo czytelne w kolorze czarnym. Krzyż otoczony jest płotkiem drewniany.
Ciekawostka współczesna: Obok jest kapliczka słupowa oraz krzyż drewniany w pobliżu którego ukryta jest skrzynka (kesz), pt. Krzyż w Ciecierówce.

Płósy – figura z 1896 roku znajduje się w centrum wsi przy skrzyżowaniu drogi biegnącej przez wieś z drogą biegnącą od Rybiczyzny przez Podkońce w kierunku Pasztowej Woli i dalej Ciecierówki.
Nad napisem, który znajduje się na ścianie słupa od strony zachodniej we wnęce figurka Matki Boskiej. Otoczona metalowym płotkiem. Zawsze zadbana.

Najstarszy w Podkońcach krzyż kamienny (w potocznej nazwie figurka) z figurą Matki Boskiej we wnęce. Znajduje się w centrum Podkońc, przy skrzyżowaniu drogi biegnącej przez miejscowość z drogą od Rybiczyzny w kierunku Prędocina, Płós, Pasztowej Woli, Ciecierówki. Obok budynku po byłym sklepie Gminnej Spółdzielni w Rzeczniowie, na przeciwko strażnicy Ochotniczej Straży Pożarnej w Podkońcach.

 

Po uszkodzeniu wymieniono krzyż na betonowy (lastrikowy).
Napis brzmi: "NA CZEŚĆ I CHWAŁĘ BOGA TEN KRZYŻ POSTAWILI FRANCISZEK I KATARZYNA KIEPASOWIE 1899 R" Natomiast nad wnęką z figurą Matki Boskiej napisano: "Z POKŁONEM PANNO ŚWIĘTA" Pisownia zgodna z oryginałem.

 

 

 

 


Krzyż z piaskowca (figurka) z płaskorzeźbą Matki Boskiej w bardzo płytkiej wnęce. Najmłodszy na terenie wsi. Zachowany w oryginale. Brak ogrodzenia, wcześniej był drewniany płotek.
Napis pod wnęką brzmi następująco: "NA CZEŚĆ, CHWAŁĘ BOGU TEN KRZYŻ WYSTAWIŁ LUDWIK, ŁUCJA WRÓBEL 1920r"

Ciekawostka współczesna: W pobliżu tego miejsca ukryta jest skrzynka (kesz), pt.: Tropem „Potoka”.

 

 

 

 


Jelanka – krzyż kamienny z 1904 roku, z wnęką, w której znajduje się figurka Matki Boskiej a nad nią pod krzyżem płaskorzeźba. Zadbana, umalowana w trzech kolorach: białym, niebieskim jasnym i niebieskim ciemniejszym. Ogrodzona drewnianym płotkiem umalowanym na brązowo.

 

 

 

 

 

 

Kapliczka słupowa (latarniowa) w Pasztowej Woli przy drodze 747 na trasie Iłża – Lipsko. Na otynkowanym i odmalowanym słupie kapliczki umieszczona jest tablica metalowa upamiętniająca powstańców tu zamordowanym w 1863 roku oraz 10 osobom wymienionym z nazwiska zamordowanym 11 sierpnia 1944 r. Nad nią zamieszczony na łańcuszku metalowym ryngraf przedstawiający na tle orla z koroną obraz NMP oraz wstęga z napisem: 1383- 600 lat -1982. Kryta gontem.

 

 

 

 

 

 

Michałów: drewniana, wnęka z kłody drewna, przykryta stożkowym dachem krytym gontem. Wybudowana 15 maja 1982 roku przez mieszkańców z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. Jana Blicharza. Zawsze zadbana. Znajduje się przy drodze 747.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rzechów-Kolonia: Postać Matki Boskiej w białej sukience i niebieskim płaszczu na kamiennej czworobocznej kolumnie z 1907 roku. Otoczona płotkiem metalowym (kowalskim) z 1908 r.

 

Margrabszczyzna należąca do Wólki Modrzejowej-Kolonii – figura Matki Boskiej w niebieskiej sukience na kolumnie zwężającej się do góry, wyglądającej jak z ułożonych kamieni. Pomalowanej na jasny orzech. Napis na wyszlifowanej płycie głosi: Nie opuszczaj nas Matko nie opuszczaj. Tę pamiątkę ufundowała Jadwiga Kaczorowa dnia 1 XI 1952 r.
Kapliczka domkowa w Dubrawie z dachem dwuspadowym wybudowana w 1908 roku przez Jana Włodarskiego. Budowla ta przypomina mały kościółek została gruntownie odnowiona w 2009 roku. W środku znajduje się ołtarz, w centralnym jego punkcie figurka Matki Boskiej w białej sukni z niebieskim płaszczem. Na ścianach obrazy Matki Boskiej Częstochowskiej, Ostatniej Wieczerzy oraz Jezusa Miłosiernego Jezu, ufam Tobie!. Na ołtarzu świece, po bokach ławki w kolorze zielonym. Kapliczka odwiedzana jest podczas majówek przez okolicznych mieszkańców oraz corocznie odbywa się tu świecenie pokarmów.
Rzechów-Kolonia podobny typ kapliczki domkowej jak w Dubrawie. Napis głosi, że budowę kapliczka rozpoczęto w 1880 a zakończono w 1897 roku. Budowę zainicjował Paweł Wróbel i Jan Broda z pomocą gromady. Przechodniów proszą o zdrowaś Maryja. Kapliczka, mimo, że nie odnawiana „po nowemu” zwraca uwagę przechodniów. Jej wnętrze zawsze odmalowane, widać dbałość o szczegóły - białe obrusy na ołtarzu oraz białe nakrycia na ławkach bocznych, świeże kwiaty. Tu też w maju zasiadają kobiety na tzw. Modlitwy majówkowe, tu również do chwili obecnej świeci się potrawy na Wielkanoc. Ogrodzona metalowym płotkiem z furtką.
Kapliczka domkowa w Grabowcu. Stoi ona przy ulicy Polnej. Ma dach dwuspadowy, malutkie okienka o kształcie łukowym. Umalowana na biało. Kapliczka ta poświęcona jest patronowi parafii św. Mikołajowi. Figura świętego utrzymana jest w kolorze brązu i beżu osadzona w niewielkiej wnęce ściennej na podmurówce kamiennej pomalowanej na brąz. Święty Mikołaj trzyma w ręku trzy kule.
 
Ciekawostka współczesna: W pobliżu tego miejsca ukryty jest skrzynka (kesz), pt. Co trzyma w rękach św. Mikołaj???
Ze św. Mikołajem związane są dwie legendy: Dawno, dawno temu na terenie obecnego regionu świętokrzysko-mazowieckiego były puszcze i lasy, w których było bardzo dużo różnorakiej zwierzyny, między innymi wilków. Przez tereny, na których znajduje się dzisiejszy Grabowiec wiódł szlak prowadzący od Krakowa do Warszawy. Przejeżdżała przez te tereny księżna ze świtą i zaczęła gonić ją sfora wilków. Księżna modląc się do Boga o uratowanie obiecała, że jeśli uda jej się z życiem, na pamiątkę tego faktu wybuduje kapliczkę. I właśnie w tym miejscu, gdzie stoi kapliczka stado stado wilków zaprzestało gonitwy. Kapliczka jest poświęcona Mikołajowi, ponieważ Pan Bóg darował księżnej życie i jej ludziom a jak wiadomo św. Mikołaj jest patronem, który ofiaruje prezenty. I księżna właśnie za taki prezent uważała swoje ocalenie. Kościół parafialny jest również po wezwaniem św. Mikołaja i być może jest także związany z tą legendą. Opowieść zgłoszona na konkurs Gawęda Regionalna GiPBP w Rzeczniowie przez Ewę Tomanek, uczennicę kl. VI PSP Rzeczniów, Rzeczniów 2003. Druga wersja legendy: Pewnego wieczoru od strony Wólki pędziły przerażone konie, a za nimi karoca z księżną. Uciekały przed złymi wilkami. Konie coraz bardziej były zmęczone, więc stanęły aby odpocząć. Przerażona księżna nie wiedziała co zrobić aby ruszyły. Przed oczami ujrzała dobiegający blask. Wilki zaczęły wyć i uciekać a księżna nie wiedziała co począć. Spojrzała odważnie swoimi brązowymi oczami, wpatrując się i dziękując, nie wiedzieć komu. Dotknięcie koni i księżnej nastąpiło w sposób niezwykły. Księżna czuła jakby znała swojego wybawiciela, a on odpowiedział: „Nie bój się dziecino niczego, uwierz w siebie. Jestem Mikołaj - nawet nie wiesz, że jestem przy twoim boku”. Po tych wydarzeniach i na ich pamiątkę księżna kazała wybudować kapliczkę ku czci św. Mikołaja. Opowieść zgłoszona na konkurs Gawęda Regionalna GiPBP w Rzeczniowie przez Monikę Skrzypczyk, uczennicę kl. IV PSP Grabowiec, Rzeczniów 2003. Oprócz kapliczki św. Mikołaja upamiętnia pomnik na cmentarzu w Grabowcu oraz obraz w kościele.
Kapliczka domkowa w Rzeczniowie. Ma dach czterospadowy, malutkie okienka o kształcie łukowym. Umalowana na biało. Kapliczka ta poświęcona jest św. Janowi Nepomucenowi czeskiemu świętemu, którego „obowiązki ” obejmowały ochronę przed powodzią i wylewami wezbranych wiosną rzek. Kapliczka stoi przy moście nad rzeką Krępianką. Rzeźba przedstawia św. Jana Nepomucena w stroju liturgicznym.
Ciekawostka współczesna: W pobliżu tego miejsca ukryty jest skrzynka (kesz), pt. Spacer po Rzeczniowie w poszukiwaniu Jana Nepomucena
Nowy typ architektury reprezentuje kapliczka w Jelance wybudowana na przełomie XX/XXI wieku. Usytuowana w centralnym miejscu wsi, nieopodal posesji fundatora, zbudowana z czerwonej cegły klinkierowej otwarta na trzy strony świata otworami w kształcie łuków. Na jednej pełnej ścianie znajduje się duży krzyż Jezusa. Po bokach, z lewej strony ustawiona jest figurka Matki Bożej, z prawej figura św. Krzysztofa. Całość dopełniona jest płotkiem kutym. Zadbane otoczenie, ławeczki sprzyjają chwili zadumy.
Figura św. Piotra na cmentarzu w Grabowcu w rogu od strony południowo-zachodniej. Stoi na wysokim słupie. Postać świętego przypomina wszystkim o naszej znikomości podczas ziemskiego żywota. Odnowiona
Nie mniejszą popularnością w tej miejscowości cieszy się św. Florian, strzegący przed ogniem.. Figura św. Floriana stojąca przed remizą w Grabowcu zatopiona jest w zieleni miejscowego parku. Na niej napis: Patronie nasz Florianie święty Tyś z wojska do nieba wzięty. Miej w opiece nasze mienie Oddalaj od nas płomienie. 1906 r. Ogrodzona metalowym płotkiem.
Figura Pana Jezusa z 1907 roku znajdująca na placu przed kościołem w Grabowcu. Stojący na czworobocznej podstawie Pan Jezus otwartą dłonią wskazuje być może na napisy znajdujące się na wszystkich czterech ścianach kolumny. Są one fragmentami nowenny do Najświętszego Serca Pana Jezusa. Oto jeden z nich: Pójdziecie do Mnie wszyscy którzy pracujecie i obciążeni jesteście a Ja was ochłodzę. Drugą dłoń trzyma przy otwartym sercu. Głowę ma lekko spuszczoną w dół. Figurka otoczona jest metalowym płotkiem.
Miejsce to przypomina o ważnych wydarzeniach, które miały miejsce w odległej historii. Na pomniku w Ciecierówce czytamy: Miejsce uświęcone męczeńską krwią powstańców z 1863 roku- mieszkańców wsi Ciecierówka i partyzantów AK, którzy w obronie wiary i wolności ojczyzny oddali swe życie, okrutnie zamordowani przez okupantów hitlerowskich w dniu 11.08. 1944r. Wieczny odpoczynek racz im dać panie - koledzy z oddziałów partyzanckich i miejscowe społeczeństwo Ciekawostka współczesna: W pobliżu ukryta skrzynka (kesz), pt. Krzyż powstańczy w Ciecierówce
Innym pomnikiem, który przypomina straszny mord dokonany na ludności cywilnej znajduje się w Zawałach. Za pomoc okazywaną partyzantom Niemcy w dniu 23 października 1943 roku dokonali pacyfikacji osady leśnej - Zawały. Bestialsko zamordowano 74 jej mieszkańców (wozaków i robotników leśnych). Pomnik ten powstał z inicjatywy dyrektora Zarządu Okręgowego Lasów Państwowych w Radomiu Ryszarda Wasiaka. Napis na pomniku informuje: W hołdzie wsi Zawały i Mołdawa pomordowanym przez hitlerowców w dniu 23. 10 1943 roku za aktywną pomoc udzielaną oddziałom partyzanckim.
Ciekawostka współczesna: W pobliżu ukryta skrzynka (kesz), pt. Pomnik w Zawałach.
Na cmentarzu w Grabowcu znajduje się zbiorowa mogiła 139 żołnierzy, pomnik ten powstał w 1957 roku, odnawiany był w latach dziewięćdziesiątych XX w. Napis na nim głosi: Tu spoczywają bohaterowie walk, którzy zginęli dnia 8.09.1939 r. w okolicach Grabowca oddając życie w obronie ukochanej Ojczyzny przed najazdem hord hitlerowskich. W mogile tej znalazło wieczny spoczynek 139 żołnierzy i oficerów WP. Cześć ich pamięci. Pomnik wykonany jest z piaskowca. Opiekują się nim uczniowie Publicznej Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Grabowcu. Nim przeniesiono tu szczątki żołnierzy pochowani oni byli w lesie nieopodal Aleksandrowa.
Na cmentarzu w Rzeczniowie znajduje się pomnik poświęcony żołnierzom poległym w latach 1939-1945. Pomnik wykonany z betonu, obecnie został gruntownie odnowiony. Nieopodal znajdują się symboliczne płyty nagrobne bez żadnych napisów. Na pomniku natomiast napis głosi: Cześć bohaterom którzy polegli na polu walki w latach 1939-45 w walce z hitlerowskim najeźdźcą.
Płyta w lesie „rzechowskim” nieopodal Aleksandrowa, w miejscu pogrzebania zwłok 139 żołnierzy, uczestników bitwy 1939 roku z napisem: O wolność Ojczyzny poległo 139 żołnierzy polskich na polach Rzechowa w walce z Niemcami hitlerowskimi w 1939 roku. Oto miejsce Mogiły z kturej zwłoki przewieziono w 1948 roku na cmentarz do Grabowca [pisownia dosłowna - widoczny błąd ortograficzny w wyrazie której]. Ogrodzona drewnianym płotkiem.
Ciekawostka współczesna: W pobliżu tego miejsca ukryty jest skrzynka (kesz), pt. Rzechów w „BITWIE POD IŁŻĄ
W Grabowcu przy ulicy Rynek w parku stoi płyta pamiątkowa – Kopiec Nieznanego Żołnierza. Na nim napis: Żołnierzowi polskiemu szkoły powszechne - Grabowiec i Dubrawa z 1926 r. Płyta wykonana z piaskowca otoczona niskim płotem kutym. Na pagórku stoi krzyż metalowy. Ogrodzony metalowym płotkiem.
W 2005 roku Zespołu Szkół w Rzeczniowie otrzymał imię ks. prof. Józefa Pastuszki. Upamiętniając to zdarzenie w budynku szkoły umieszczono tablicę pamiątkową z wizerunkiem patrona, cytatem: „…Wychowanie to pomoc okazywana człowiekowi…” oraz napis: W dniu 18 września 2005 roku nadano szkole imię Ks. Prof. Józefa Pastuszki. Rzeczniów 2005 r. Społeczność szkolna
W roku 2008 Publiczna Szkoła Podstawowa w Grabowcu dostąpiła zaszczytu wejścia „w rodzinę szkół Jana Pawła II”. Z tej też okazji stanął przed budynkiem szkoły pomnik z granitu z takim napisem: Od Was młodych zależy przyszłość i do Was należy odpowiedzialność. Jan Paweł II. Tablica pamiątkowa ufundowana z okazji nadania imienia Jana Pawła II Publicznej Szkole Podstawowej w Grabowcu. Społeczeństwo gminy Rzeczniów 8 maja 2008 roku.
Ostatnia pamiątkowa płyta stanęła przed budynkiem szkoły w Rzeczniowie. Poświęcona jest ona kapitanowi W. Pastuszce zamordowanemu w Katyniu. Na szarym obelisku znajdują się dwie tabliczki: 1. Dąb Pamięci posadzony dla uhonorowania kapitana Władysława Pastuszki ur. 19.10.1905 w Rzeczniówku zamordowanego strzałem w tył głowy przez NKWD w Katyniu w roku 1940. Program: „Katyń - ocalić od zapomnienia” 2. Dąb Pamięci posadzony dla uhonorowania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego oraz ofiar katastrofy lotniczej z dn. 10.04.2010 r. w Smoleńsku, którzy oddali życie w służbie Ojczyzny. Społeczność szkolna.
 
Opracowanie: Mariola Kruk